مرکز برنامه ریزی،نوسازی و تحول اداری
پژوهش

پژوهش چيست و پژوهشگر كيست؟

در دنياي امروز دانايي يكي از محورها و شاخص هاي اصلي پيشرفت و تعالي هر جامعه محسوب مي شود

سنجش سطح دانايي به ميزان توليد و مصرف اطلاعات و گسترش دانايي به دسترسي سريع و آسان به منابع علمي موثق وابسته است.  دانسته هاي ما يا از طريق مطالعه منابع اطلاعاتي موجود حاصل مي شود يا براساس پژوهش هايي كه خود انجام مي دهيم به دست مي آيد. اگر اين دانسته ها بر اساس نتايج پژوهش هاي قبلي باشد در واقع به مصرف اطلاعات پرداخته ايم و اگر مبتني بر مشاهدات و تحليل هاي جاري باشد تلاش ما به توليد اطلاعات منجر شده است. بنابراين، منبع اصلي توليد اطلاعات و دانش جديد در واقع حاصل فعاليت هاي پژوهشي است كه انجام مي گيرد. پژوهش در هر موضوع، به هر شكلي و در هر سطحي كه انجام شود تلاشي منسجم و نظام مند در جهت توسعه دانش موجود درباره موضوع هايي است كه با آن ها سر و كار داريم. پژوهش كوششي است براي يافتن بهترين راه حل هاي ممكن در جهت حل مشكلات موجود در عرصه هاي مختلف زندگي. هم چنين، پژوهش فعاليتي منسجم براي رسيدن به شناختي روشن تر از مفاهيم پيرامون ماست. در مجموع پژوهش راهي براي گسترش مرزهاي دانش و گشودن افقهاي تازه براي آيندگان است. شخصي كه به شيوه هاي گوناگون به انجام پژوهش مي پردازد پژوهشگر(محقق) ناميده مي شود. پژوهشگر فردي است كه با استفاده از روش هاي علمي در صدد رسيدن به شناختي تازه از مسائل و مفاهيم مختلف است. او با استفاده از ابزارهاي گوناگون به مشاهده دقيق تر و عميق تر پديده هاي اطراف خود مي پردازد. پژوهشگر با نگاهي نقادانه و موشكافانه به پيرامون خود مي نگرد و براي رفع مشكلات جامعه و ارائه بهترين راهكارهاي عملي اطلاعات موثقي را در اختيار متوليان امور قرار مي دهد.

رويكرد پژوهشي چگونه رويكردي است؟

موفقيت و توسعه پژوهش در هر جامعه نيازمند گسترش رويكرد پژوهشي(پژوهش مدار) در آن جامعه است. منظور از رويكرد پژوهشي نگاهي مبتني بر پژوهش نسبت به موضوع هاي مختلف مي باشد. در اين نوع نگاه قبل از اتخاذ هر تصميم مهم به يافته هاي پژوهش هاي قبلي كه به موضوع تصميم گيري ارتباط دارد توجه مي شود. به بيان ديگر، در رويكرد پژوهش مدار از يافته هاي پژوهش هاي قبلي براي بهبود وضع موجود استفاده موثري به عمل مي آيد. كساني كه در فعاليت هاي خود رويكردي پژوهشي دارند قبل از هرگونه تصميم گيري به مطالعه وضعيت موجود پرداخته و با تجزيه و تحليل مشاهدات خود به بهترين راه حل ها مي انديشند. هم چنين، آنان تلاش مي كنند تا از نتايج آثار ساير پژوهشگران نيز به نحو شايسته اي استفاده كنند.  بنابراين، رويكرد پژوهشي به قشر يا گروه خاصي محدود نشده و زماني منشاء اثر خواهد بود كه در سطوح و امور مختلف جامعه تسري يافته باشد.

اهميت و ضرورت پژوهش در چيست؟

نوع و سطح فعاليت هاي پژوهشي يكي از شاخص هاي اصلي توسعه و پيشرفت محسوب مي شود. موفقيت در تمام فعاليت هاي مربوط به توسعه صنايع، كشاورزي، خدمات و غيره به نحوي به گسترش فعاليت هاي پژوهشي بستگي دارد. در واقع پژوهش يكي از محورهاي مهمي است كه ضامن پيشرفت و توسعه پايدار در هر كشور به شمار مي آيد. اگر پژوهشي صورت نگيرد دانش بشري افزايش نخواهد يافت و دچارسكون و ركود خواهد شد. بدون انجام پژوهش امور آموزشي نيز از پويايي و نشاط لازم نيز برخوردار نخواهد بود. همه آن چه كه به عنوان پيشرفت علوم در اعصار مختلف تاريخ مي شناسيم حاصل تلاش افرادي است كه در كار خود رويكردي پژوهشي داشته اند و ذهن پرسشگرشان همواره محركي براي فعاليت هاي پژوهشي آنان بوده است.

انواع اصلي و روش هاي معمول پژوهشي چيست؟

پژوهش هاي موجود را مي توان بر اساس معيارهاي متعددي دسته بندي كرد. مثلا بر اساس چگونگي به كار بستن نتايج پژوهش ها مي توان آن ها را به دو دسته "كاربردي" و"بنيادي" تقسيم كرد. نتايج پژوهش هاي كاربردي در كوتاه مدت و براي رفع مشكلات موجود قابل استفاده است. به بيان ديگر پژوهش هاي كاربردي در حل مسائل جاري مفيد مي باشند و از اين رو تحت عنوان "كاربردي" شناخته مي شوند. معمولا نياز به انجام پژوهش هاي كاربردي زماني احساس مي شود كه روش ها و اطلاعاتي كه در اختيار داريم براي حل برخي از مشكلات موجود كافي نيست. در مقابل، پژوهش هاي بنيادي به توسعه و تعميق مباني علوم مختلف كمك كرده و در دراز مدت امكان گسترش مرزهاي دانش بشري را فراهم مي آورند. ممكن است يك پژوهش بنيادي در زماني كه انجام مي شود كاربرد عيني و مشخصي نداشته باشد اما در دراز مدت مبنايي براي توسعه دانايي و انجام ساير پژوهش ها خواهد بود. علاوه بر اين تقسيم بندي، پژوهش ها را مي توان بر اساس حوزه موضوعي آن ها طبقه بندي كرد. مثلا، پژوهش هاي صنعتي، مذهبي، فرهنگي، كشاورزي، پزشكي و فني. هر يك از اين حوزه ها روش ها  و اصول خاص خود را در انجام تحقيقات كاربردي و بنيادي در اختيار دارند كه توسط پژوهشگران آن حوزه مورد استفاده قرار مي گيرد.

فرايند پژوهش شامل چه مراحلي است؟

پژوهش در رشته هاي مختلف علمي به شيوه هاي گوناگون انجام مي شود و نمي توان يك روش مشخص كه در همه شاخه هاي علوم كاربرد داشته باشد معرفي كرد. با اين حال، اصولي كلي بر فرايند پژوهش در رشته هاي مختلف حاكم است كه بيش از آن كه با هم متفاوت باشند به هم شبيه هستند. پژوهش به هر شكل و در هر رشته اي كه انجام شود همواره تابع دستور العمل هاي مدون و منطقي است كه پژوهشگران را در انجام كارشان ياري مي كنند. هم چنين، به كار بستن اين دستورالعمل ها آنان را قادر مي سازد كه ضمن كسب اطمينان بيشتر نسبت به صحت نتايج كارشان نتايج و آثار ساير پژوهش ها را مورد ارزيابي قرار دهند. معمولا در گام اول همه پژوهش ها با يك يا چند پرسش آغاز مي شوند. اين پرسش ها ذهن پژوهشگر را به خود مشغول كرده و او را به تلاش در جهت پاسخگويي به آن ها وا مي دارد.
در گام دوم، پژوهشگر به جستجو در منابع علمي زمينه موضوعي خود مي پردازد و با بررسي دقيق آن ها به تصوير روشن تري از ميزان دانش موجود در آن زمينه دست مي يابد، تصويري كه مبتني بر گزارش هاي منتشر شده ساير پژوهشگران در آن زمينه است. به اين مرحله"مرور پيشينه پژوهش" مي گويند. اگر در اين مرحله منابعي براي پژوهشگر مفيد باشد و از آن ها به نحوي استفاده كند، در گزارش تحقيق خود فهرستي كامل از تمام منابع مورد استفاده را به دقت ذكر مي كند. استناد به اين منابع ضمن آن كه پيوندي بين پژوهش او با پژوهش هاي قبلي نشان مي دهد به پژوهش در دست انجام اعتبار بيشتري مي بخشد و ارتباط هاي علمي ميان پژوهشگران را افزايش مي دهد. در مرحله سوم، پژوهشگر به گردآوري اطلاعات و داده هايي مي پردازد كه مي تواند در آينده مبناي تحليل ها و تفسيرهايي قرار گيرد كه در نهايت به يافتن پاسخ پرسش هاي اوليه منجر شود. اين بخش از پژوهش كه به مرحله گردآوري اطلاعات و داده معروف است مي تواند به شكل هاي كاملا مختلفي انجام شود. مثلا در پژوهش هاي معمول در حوزه هاي علوم انساني و علوم اجتماعي مانند روانشناسي، علوم تربيتي و جامعه شناسي از ابزارهايي مانند پرسشنامه، مصاحبه و مشاهده استفاده مي شود. در علوم تجربي پژوهشگران در اين مرحله به انجام آزمايش هاي مختلفي مي پردازند و تاثير عوامل مشخصي را در زمينه كار خود مورد سنجش و آزمون دقيق قرار مي دهند.
در مرحله چهارم داده هاي گردآوري شده به روش هايي مختلف - مثل استفاده از مباني علم آمار - سازماندهي و خلاصه مي شوند. اين سازماندهي و خلاصه سازي به نحوي صورت مي پذيرد كه امكان توصيف و مقايسه نتايج حاصل شده براي پژوهشگر فراهم مي شود. ترسيم نمودارها و جدول هاي مختلف از روش هاي معمول سازماندهي و خلاصه سازي داده ها به شمار مي آيد.
در مرحله پنجم پژوهشگر مي تواند بر اساس تحليل يافته هاي مراحل قبل به تفسير روشني از موضوع پژوهش پرداخته و پاسخي براي پرسش هاي اوليه خويش بيابد.
در آخرين گام، نتايج پژوهش انجام شده مي تواند به يكي ازروش هاي معمول در انتشارات علمي به صورت چاپي يا الكترونيكي منتشر شود. مثلا نتايج پژوهش ها ممكن است در قالب گزارش هاي مفصل يا مختصر تحقيقي، مقاله هاي علمي مجله ها، رسانه هاي گروهي، سايت هاي اينترنتي يا ارائه در همايش هاي تخصصي ملي يا بين المللي انتشار يابد. اين نتايج مي تواند در آينده مورد استفاده ساير پژوهشگران قرار گيرد و مبنايي براي انجام مطالعات بعدي باشد. اگر پژوهش ها از نوع كاربردي باشند نتايج به دست آمده در اختيار كساني قرار مي گيرد كه مي توانند از آن نتايج براي حل مشكلات موجود استفاده كنند.

ويژگي هاي يك پژوهشگر موفق چيست؟

يك پژوهشگر موفق نگاهي كنجكاو و موشكافانه به پديده هاي اطراف خود دارد. او نسبت به آن چه در اطرافش مي گذرد حساس است و ذهني پويا و پرسشگر دارد. ذهن پرسشگر او همواره در جهت يافتن پاسخ هاي تازه براي پرسش هاي موجود است. هم چنين، او براي انجام موفقيت آميز پژوهش خود، از روش هاي علمي و پذيرفته شده استفاده مي كند. علاو بر آن، يك پژوهشگر موفق از مهارت لازم براي يافتن منابع اطلاعاتي مورد نيازش برخوردار است. اين منابع از محل هاي مختلف مثل كتابخانه ها، مراكز اطلاع رساني و شبكه هاي رايانه اي ملي و بين المللي به دست مي آيند. او به خوبي مي تواند در اين منابع به جستجو بپردازد و با مطالعه پيشينه پژوهشي موضوعي كه در آن زمينه فعاليت مي كنند به درك روشني نسبت به گذشته آن موضوع دست يابد. پژوهشگران موفق به كار گروهي در طرح هاي پژوهشي بها مي دهند و تلاش مي كنند پژوهش خود را با همكاري يكديگر انجام دهند. هم چنين، آنان نتايج يافته هاي خود را به نحو موثري منتشر ساخته و در اختيار ساير محققان قرار مي دهند. آنان نسبت به توسعه مرزهاي دانش احساس مسئوليت كرده و لحظه اي از تلاش در جهت ارتقاء مهارت هاي علمي خويش باز نمي ايستند.

كتابخانه ها و مراكز اطلاع رساني چه اهميتي در توسعه پژوهش دارند؟

كتابخانه ها و مراكز اطلاع رساني به عنوان مراكز اصلي گردآوري و سازماندهي منابع اطلاعاتي ابزار لازم را براي پژوهشگران و توسعه پژوهش فراهم مي كنند. از آن جا كه هيچ پژوهشي نمي تواند بدون برقراري پيوند با پيشينه پژوهشي در حوزه موضوعي خود موفق باشد، دسترسي به منابع اطلاعاتي روزآمد يكي از مهم ترين نيازهاي پژوهشگران است. همه پژوهشگران نيازمند آگاهي از فعاليت هايي هستند كه قبلا در حوزه پژوهشي آنان اتفاق افتاده و يا در زمان حال در جريان است. اين آگاهي از طريق دسترسي به منابع اطلاعاتي ميسر مي شود. معمولا يافته هاي ساير پژوهشگران از طريق مجله هاي علمي، كتاب ها، سايت هاي اينترنتي و پايگاه هاي اطلاعاتي منتشر مي شود. كتابداران و متخصصان اطلاع رساني متولي گردآوري و سازماندهي اين اطلاعات هستند و نتايج پژوهش هاي قبلي را در اختيار پژوهشگران قرار مي دهند.

رابطه پژوهش و توسعه كشور چيست؟

توسعه علمي، صنعتي و فرهنگي هر كشور بدون پرداختن به امر پژوهش با موفقيت چنداني همراه نخواهد بود. در واقع پژوهش موتور محرك پيشرفت و توسعه محسوب مي شود. حتي اگر نشانه هايي از توسعه بدون پرداختن به مباني پژوهشي رخ دهد آن توسعه مستمر و پايدار نخواهد بود و نمي تواند مسير مطمئني را طي كند. بنابراين، پژوهش مبناي توسعه است و تضميني براي استمرار توسعه به شمار مي آيد. هم چنين، به كار بستن نتايج پژوهش هاي انجام شده در هر زمينه به بهبود راهكارها و روش هاي معمول در زمينه هاي مورد نظر منجر مي شود

توسعه پژوهش در كشور به چه عواملي بستگي دارد؟

عوامل متعددي در توسعه پژوهش دخالت دارند كه ذكر همه آن ها در اين مختصر نمي گنجد. با اين حال مي توان به اختصار عوامل توسعه پژوهش را به سه بخش عوامل سخت افزاري، عوامل نرم افزاري و نيروي انساني تقسيم نمود. منظور از عوامل سخت افزاري همه امكانات فيزيكي و زيرساخت هاي بنيادي است كه امكان انجام پژوهش در حوزه هاي مختلف را براي پژوهشگران فراهم مي آورد. مثلا وجود ابزارهاي پژوهشي از قبيل دستگاه ها و آزمايشگاه هاي پيشرفته و امكانات شبكه اي و رايانه اي از جمله اين منابع سخت افزاري محسوب مي شوند. منظور از امكانات نرم افزاري جريان اطلاعات و دانش ميان پژوهشگران است كه از طريق مجله ها و منابع علمي ديگر به صورت چاپي يا الكترونيكي صورت مي پذيرد. در نهايت، بخش سوم اين مجموعه نيروي انساني و پژوهشگراني است كه با دانش و تلاش خود مي توانند امكانات سخت افزاري و نرم افزاري را به خدمت گرفته و طرح هاي پژوهشي گوناگون را تدوين و اجرا كنند. علاوه بر اين، توسعه آتي پژوهش در هر كشور مبتني بر گسترش رويكرد پژوهش مدار در آموزش آن كشور است كه از سطح آموزش ابتدايي شروع شده و تا پايان تحصيلات دانشگاهي استمرار مي يابد.

رويكرد پژوهش مدار در آموزش رسمي چه اهميتي دارد؟

منظور از رويكرد پژوهش مدار در آموزش آن است كه در تمام سطوح و مقاطع آموزشي شيوه هاي تدريس به گونه اي باشد كه دانش آموزان به مطالعه كتاب هاي درسي اكتفا نكرده و خود با بررسي منابع موجود در موضوع هاي درسي به گسترش دانش خويش بپردازند. در رويكرد پژوهش مدار دانش آموزان چگونه آموختن را مي آموزند  و قادر خواهند بود كه به شيوه اي علمي دانش خود را توسعه بخشند.
توسعه پايدار و همه جانبه در هر كشوري به نحو قابل توجهي در گرو گسترش كمي و كيفي فعاليت هاي پژوهشي آن كشور است. اگر نگاهي دراز مدت به امر پژوهش داشته باشيم، شايد مهم تر از انجام پژوهش در زمينه هاي مختلف گسترش رويكرد پژوهش مدار در آموزش مقاطع مختلف تحصيلي باشد. دانش آموزان امروز پژوهشگران فردا هستند كه با تلاش خود مي توانند به گسترش مرزهاي دانش بپردازند. آموزش موثر روش هاي بهينه پژوهش ضامن موفقيت پژوهش هاي آتي خواهد بود. بديهي است كه گسترش پژوهش در گرو تعامل سازنده تمام بخش هاي آموزشي و پژوهشي كشور مي باشد و هيچ يك از سازمان ها به تنهايي نمي توانند به بهبود وضع پژوهش در كشور كمك كنند. بنابراين، پيشرفت در اين زمينه نيازمند عزمي ملي در اين خصوص و توجه به جايگاه پژوهش در زمينه هاي مختلف است.

تاریخ به روز رسانی: 2018/04/21
امتیازدهی
میانگین امتیازها:0 تعداد کل امتیازها:0
مشاهده نظرات ( 0)
ارسال نظرات
نام  
آدرس پست الکترونیکی شما    
شماره تلفن
توضیحات  
تغییر کد امنیتی  
کد امنیت  
 
Powered by DorsaPortal